نقش ارزش ها و فرهنگ اسلامی در ترویج کارآفرینی و ایجاد توسعه

  • نام نویسنده
  • تاریخ
نقش ارزش ها و فرهنگ اسلامی در ترویج کارآفرینی و ایجاد توسعه

امروزه بسیاری از کشورهای جهان و همچنین اندیشمندان گفته شومپیتر مبنی بر کارآفرینی موتور توسعه را پذیرفته اند، و خط مشی گذاران سعی دارند که از این اهرم توانا در ایجاد توسعه و رفاه کشور خویش بهره بگیرند. از جمله عوامل مهمی که می تواند در ترویج کارآفرینی و در نتیجه ایجاد توسعه در کشور موثر باشد، محیط فرهنگی کارآفرینانه است. آنچه در این نوشته مورد بررسی قرار می گیرد این است که آیا ارزش ها و فرهنگ اسلام با کارآفرینی سازگار است یا مانعی در رشد و توسعه آن می باشد.

دکترحبیب ا... سالارزهی:استادیار و عضو هیئت علمی دانشگاه سیستان و بلوچستان

جلیل هاشمی:کارشناس ارشد مدیریت دولتی و مدرس دانشگاه پیام نور واحد دیواندره (کردستان)

 

 

منبع: http://confbank.um.ac.ir

دیدگاه های متداول مکاتب مدیریتی، از هر پارادایمی که باشند اساس آنها را یک اصل واحد تشکیل می دهد. مبنای این اصل دیدگاه سیستمی است. این اصل بیان می دارد که هیچ سازمانی در خلاء فعالیت نمی کند. همه سازمان ها در درون یک محیط محصورند. محیطی که بسیار بزرگ تر از خود آنها است. و اما مهم تر اینکه سازمان ها چه بخواهند یا نه، با این محیط ارتباطی متقابل دارند. میزان تاثیر گذاری سازمان بر محیط به اندازه سازمان، نوع فعالیت و متغیرهای دیگری بستگی دارد. گاهی این تاثیر بسیار ناچیز و غیر قابل ملموس است. در حالیکه یک شرکت چند ملیتی با تکنولوژی بالا، تاثیر قابل ملاحظه ای بر محیط می گذارد. اما سازمان از هر نوعی که باشد، به شدت از محیط خود تاثیر می پذیرد. زیرا محیط نیازمندی های آن را تامین می کند، ستاده های آن را خریداری می کند، و مهم تر اینکه بستر ارزشی و فرهنگی برای فعالیت آن فراهم می کند. اگر محیط با فعالیت های کارآفرینانه سازگار نباشد بزرگترین مانع برای کارآفرینی خواهد بود.

در حالیکه یک محیط حمایتی کارآفرینان را تشویق می کند که به تعقیب فرصت های کسب و کار بپردازند. بنا به اعتقاد کالورید و آبلج[10]، درک یک محیط حمایتی و پر منبع در تصمیم کارآفرینان جهت پیگیری فرصت ها بسیار حیاتی است. آبتی[11] معتقد است که کارآفرینان باید حوزه ای را برای فعالیت انتخاب نمایند که همه عناصر کلیدی برای موفقیت وجود دارند یا اینکه فعالانه در حال توسعه هستند(لین و دیگران[12]،2006 :172-171). به اعتقاد میسن[13] کنار آمدن با محیطی که پیوسته در حال تغییر است، احتمالا مهم ترین عامل در تعیین موفقیت یا شکست در یک سیستم تجارت آزاد به شمار می رود(کوراتکو و هاجتس،1383 :240).

محیط شامل بعد های مختلفی است، یکی از این ابعاد بسیار مهم بعد فرهنگی و ارزشی است. ابعاد فرهنگی و ارزشی هم خود بر فعالیت های کارآفرینانه تاثیر مستقیم می گذارند و هم اینکه به واسطه دیگر عوامل تاثیری غیر مستقیم دارند. در ادامه این ابعاد تشریح می گردد.

فرهنگ در بحث کارآفرینی مقوله مهمی است، زیرا نگرش افراد را نسبت به کارآفرینی مشخص می کند. در هر     دوره ای مدل های خاص کارآفرینی مطابق با نیازهای خاص آن جامعه شکل می گیرد. در سطح بین المللی تنوع گسترده ای از مفهوم کارآفرینی وجود دارد که هریک به میزان متفاوتی رفتار کارآفرینانه را تقویت و حمایت می کند. بر طبق نظر جونیت و وارنر[14] اگر فرهنگی ارزش های طرفدار کارآفرینانه[15] داشته باشد، انکوباتوری برای کارآفرینی خواهد بود. معکوس آن نیز درست است. در جوامعی که کارآفرینی با گران فروشی، سفته بازی، بی حرمتی و جرم مخدوش شده است، نشان می دهد که کارآفرینی به خوبی درک نشده است. نمونه آن شیکاگو در دهه 1930 و تعدادی از اقتصادهای انتقالی اروپای شرقی در دهه 1990 است. گرچه ممکن است که بسیاری از صاحبنظران همچون بتمن[16] این منفی بودن را مرحله ای غیر قابل اجتناب از توسعه انتقالی تلقی کنند، اما ممکن است که یک ارزش ضد کارآفرینانه را ترویج و تثبیت نماید(موریسون[17]،2000 :63).

تیب[18] فرهنگ را به صورت زیر تعریف می کند: "مجموعه ای تاریخی شامل ارزش ها، نگرش ها و مفاهیم فرا گرفته شده مشترک بین اعضاء یک جامعه معین، که بر جنبه های مادی و غیر مادی زندگی افراد تاثیر می گذارد. اعضاء جامعه این خصوصیت های مشترک را طی مراحل متفاوت فرآیند جامعه پذیری زندگی شان در نهادها، نظیر خانواده، مکتب دین، مدارس تعلیم و تربیت، و بطور کلی در جامعه فرا می گیرند". در اعتقاد هال فرهنگ یک الگوی تعهد است درباره اینکه مجموعه ای از افراد چگونه باید فکر کنند، چگونه عمل کنند، احساس کنند و غیره(موریسون،2000 :61-60).

هاف استد فرهنگ ملی را برنامه ذهنی جمعی مردم یک کشور معین تعریف می کند. مطالعه مشهور هاف استد در بررسی فرهنگ جوامع مختلف بر اساس چهار بعد صورت گرفت:

    فاصله قدرت[19] : میزان نابرابری بین افراد جامعه
    اجتناب از عدم اطمینان[20] : میزان تاکید افراد یک کشور بر موقعیت های استاندارد نسبت به وضعیت های غیر استاندارد
    فردگرایی[21] : تاکید بر فرد یا جمع در هنگام عمل
    مردسالاری[22] : میزان تاکید بر ارزش های مردانه نظیر قطعیت، رقابت و موفقیت نسبت به ارزش های زنانه روابط شخصی صمیمانه و غیره(همان؛ ژائو[23]،2005 :29)
    گرایش بلند مدت[24] : گرایش بلند مدت بر زندگی نیک در این دنیا با صرفه جویی و پافشاری به عنوان محاسن کلیدی، دلالت دارد(موریسون، همان). البته موریسون به نقل از هاف استد این بعد را بیان می کند، که در منابع دیگر کمتر به آن اشاره شده است. با اینحال، باید گفت که بعد گرایش بلند مدت در کارآفرینی حائز اهمیت است، زیرا عموما در کارآفرینی بویژه در مورد تاسیس شرکت جدید لازم است که کارآفرینان دیدی بلند مدت داشته باشند. هر شرکت در ابتدای راه اندازی خویش مدتی هزینه بر بوده و تا مرحله سود دهی نیاز به زمان دارد. پس لازم است که کارآفرینان دید بلند مدت داشته باشند.

به اعتقاد هاف استد در کشورهایی که فرد گرایی و فاصله قدرت کم است، رشد اقتصادی بالایی دارند و به نوآوری تمایل دارند. کشورهای با فاصله قدرت بالا اغلب ساختار سلسله مراتبی متمرکزی دارند که سدی در مقابل نوآوری هستند. در حالیکه کشورهای با فاصله قدرت کم ساختاری مسطح دارند و منشاء[25] نوآوری  هستند. جوامعی که اجتناب از عدم اطمینان پایینی دارند و بیشتر تمایل به پذیرش ریسک دارند، در مقابل تغییر کمتر مقاومت می کنند. به زعم هاف استد کشورهای با اجتناب از عدم اطمینان پایین و فاصله قدرت کم به احتمال بیشتر کارآفرینی و نوآوری را می پذیرند. بطور مثال استرالیا دارای فرهنگی با فاصله قدرت کم و اجتناب از عدم اطمینان پایینی است، بر این اساس در استرالیا کارآفرینی و نوآوری ارزشمند بوده و تشویق و ترغیب می گردد(ژائو،2005 :29).

فرهنگ در بحث کارآفرینی مقوله مهمی است، زیرا نگرش افراد را نسبت به کارآفرینی مشخص می کند. در هر     دوره ای مدل های خاص کارآفرینی مطابق با نیازهای خاص آن جامعه شکل می گیرد. در سطح بین المللی تنوع گسترده ای از مفهوم کارآفرینی وجود دارد که هریک به میزان متفاوتی رفتار کارآفرینانه را تقویت و حمایت می کند. بر طبق نظر جونیت و وارنر[14] اگر فرهنگی ارزش های طرفدار کارآفرینانه[15] داشته باشد، انکوباتوری برای کارآفرینی خواهد بود. معکوس آن نیز درست است. در جوامعی که کارآفرینی با گران فروشی، سفته بازی، بی حرمتی و جرم مخدوش شده است، نشان می دهد که کارآفرینی به خوبی درک نشده است. نمونه آن شیکاگو در دهه 1930 و تعدادی از اقتصادهای انتقالی اروپای شرقی در دهه 1990 است. گرچه ممکن است که بسیاری از صاحبنظران همچون بتمن[16] این منفی بودن را مرحله ای غیر قابل اجتناب از توسعه انتقالی تلقی کنند، اما ممکن است که یک ارزش ضد کارآفرینانه را ترویج و تثبیت نماید(موریسون[17]،2000 :63).

تیب[18] فرهنگ را به صورت زیر تعریف می کند: "مجموعه ای تاریخی شامل ارزش ها، نگرش ها و مفاهیم فرا گرفته شده مشترک بین اعضاء یک جامعه معین، که بر جنبه های مادی و غیر مادی زندگی افراد تاثیر می گذارد. اعضاء جامعه این خصوصیت های مشترک را طی مراحل متفاوت فرآیند جامعه پذیری زندگی شان در نهادها، نظیر خانواده، مکتب دین، مدارس تعلیم و تربیت، و بطور کلی در جامعه فرا می گیرند". در اعتقاد هال فرهنگ یک الگوی تعهد است درباره اینکه مجموعه ای از افراد چگونه باید فکر کنند، چگونه عمل کنند، احساس کنند و غیره(موریسون،2000 :61-60).

هاف استد فرهنگ ملی را برنامه ذهنی جمعی مردم یک کشور معین تعریف می کند. مطالعه مشهور هاف استد در بررسی فرهنگ جوامع مختلف بر اساس چهار بعد صورت گرفت:

    فاصله قدرت[19] : میزان نابرابری بین افراد جامعه
    اجتناب از عدم اطمینان[20] : میزان تاکید افراد یک کشور بر موقعیت های استاندارد نسبت به وضعیت های غیر استاندارد
    فردگرایی[21] : تاکید بر فرد یا جمع در هنگام عمل
    مردسالاری[22] : میزان تاکید بر ارزش های مردانه نظیر قطعیت، رقابت و موفقیت نسبت به ارزش های زنانه روابط شخصی صمیمانه و غیره(همان؛ ژائو[23]،2005 :29)
    گرایش بلند مدت[24] : گرایش بلند مدت بر زندگی نیک در این دنیا با صرفه جویی و پافشاری به عنوان محاسن کلیدی، دلالت دارد(موریسون، همان). البته موریسون به نقل از هاف استد این بعد را بیان می کند، که در منابع دیگر کمتر به آن اشاره شده است. با اینحال، باید گفت که بعد گرایش بلند مدت در کارآفرینی حائز اهمیت است، زیرا عموما در کارآفرینی بویژه در مورد تاسیس شرکت جدید لازم است که کارآفرینان دیدی بلند مدت داشته باشند. هر شرکت در ابتدای راه اندازی خویش مدتی هزینه بر بوده و تا مرحله سود دهی نیاز به زمان دارد. پس لازم است که کارآفرینان دید بلند مدت داشته باشند.

به اعتقاد هاف استد در کشورهایی که فرد گرایی و فاصله قدرت کم است، رشد اقتصادی بالایی دارند و به نوآوری تمایل دارند. کشورهای با فاصله قدرت بالا اغلب ساختار سلسله مراتبی متمرکزی دارند که سدی در مقابل نوآوری هستند. در حالیکه کشورهای با فاصله قدرت کم ساختاری مسطح دارند و منشاء[25] نوآوری  هستند. جوامعی که اجتناب از عدم اطمینان پایینی دارند و بیشتر تمایل به پذیرش ریسک دارند، در مقابل تغییر کمتر مقاومت می کنند. به زعم هاف استد کشورهای با اجتناب از عدم اطمینان پایین و فاصله قدرت کم به احتمال بیشتر کارآفرینی و نوآوری را می پذیرند. بطور مثال استرالیا دارای فرهنگی با فاصله قدرت کم و اجتناب از عدم اطمینان پایینی است، بر این اساس در استرالیا کارآفرینی و نوآوری ارزشمند بوده و تشویق و ترغیب می گردد(ژائو،2005 :29).

در اینجا ارتباط فرهنگ با کارآفرینی را بر اساس همین شاخص های هاف استد می سنجیم. بر اساس نتایج هاف استد فرهنگ هایی زمینه ساز و مشوق کارآفرینی هستند که جمع گرا باشند، فاصله قدرت کم باشد، سطح ریسک پذیری بالایی دارند،و گرایش بلند مدت دارند. اکنون باید دید که این معیارها تا چه اندازه با آموزه ها و دستورات اسلامی سازگارند. در دین اسلام بر کار گروهی، مردم گرایی، مشورت و به طور اجتماعی زندگی کردن انسان ها تاکید زیادی شده است. در هیچ کجا از تعالیم این دین مقدس بر فرد گرایی، گوشه نشینی، دوری از مردم حتی اگر برای عبادت خدا باشد توصیه نشده است. گرچه عبادت امری نیکو و واجب است اما نباید فردی تمام زندگی خود را به عبادت در انزوا و دور از مردم اختصاص دهد.

یکی از اهداف و تلاش های اسلام ایجاد برابری و عدالت میان انسان ها بوده است. هیچ گاه ثروت، مقام، تخصص و غیره به عنوان ملاک برتری افراد مشخص نشده است. چنانکه خداوند می فرماید برترین فرد در نزد خدا با تقواترین فرد است. لازم به ذکر است که تقوا و درستکاری انسان ها نیز در نزد خداوند مشخص خواهد شد، بنابراین نباید افراد براساس دیدگاه خویش تقوای دیگران را بسنجند، بلکه باید رفتاری یکسان با همگان داشته باشند.

به زعم صاحبنظران کارآفرینی، ریسکی که کارآفرینان می پذیرند یک ریسک منطقی و حساب شده است، به عبارت دیگر، کارآفرینان به دنبال قمار نیستند. مفهوم توکل با این ریسک منطقی ارتباط بسیار نزدیکی دارد. گرچه در باور عمومی از توکل برداشت نادرستی شده است اما مفهوم اصلی آن بیان می کند که هر کسی باید تلاش خود را برای رسیدن به هدف خویش انجام دهد و از نا ملایمت ها و مشکلات نترسد و به خدا توکل کند. در واقع توکل در اسلام به معنی پذیرش ریسک های منطقی و داشتن امید به خدا برای موفقیت است.  

آموزه های اسلام عامل مهمی در گرایش افراد به اهداف و برنامه های بلند مدت هستند. در اسلام افراد نباید صرفاً برای نیل به اهداف خود تلاش نمایند که بخواهند هر چه زودتر آن را کسب کنند، بلکه باید سعی نمایند که به اقشار مختلف جامعه خدمت کنند. بحث آثار ما تاخر که در اسلام مطرح است انگیزه زیادی ایجاد می کند که افراد برای آینده های دور و حتی نسل های بعد برنامه ریزی کنند.

همان طور که تشریح شد آموزه های اسلام نه تنها با معیارهای موفقیت کارآفرینی مخالفت ندارند بلکه شدیداً از آنها حمایت می نمایند و در نتیجه می توان گفت فرهنگ اسلام اصولاً خود فرهنگی کارآفرینانه بوده و بستر فرهنگی مناسبی برای توسعه کارآفرینی فراهم می کنند.

نکته مهم دیگر در مورد فرهنگ، پذیرش فرهنگ ملل دیگر است. زمانی که دو فرهنگ با هم تماس و تعامل مداومی داشته باشند هر یک به میزانی بر دیگری تاثیر گذاشته و از آن تاثیر می پذیرند. طبعا فرهنگ قویتر تاثیر بیشتری بر فرهنگ ضعیف خواهد گذاشت. این تاثیر پذیری را اصطلاحا فرهنگ پذیری گویند. به عبارت دیگر فرهنگ پذیری به میزان پذیرش عناصر یک فرهنگ یا فرهنگ های دیگر اشاره دارد.

حال با توجه به فرهنگ غنی اسلام چگونه می توان با بهره گیری از عناصر فرهنگ های دیگر بویژه فرهنگ غرب، نیازهای لازم را تامین نموده و یکپارچگی نظام فرهنگی را نیز حفظ نمود. اصول اسلامی هرگز با گرفتن عناصر سازنده فرهنگ های دیگر نه تنها مخالف نبوده بلکه به شدت مورد توصیه قرار داده است. اسلام پذیرای هر عنصر فرهنگی است که در کشف واقعیت یا بهره برداری از آن موثر باشد. نظیر آن می توان به علم اشاره کرد. چنانکه در کتاب الهی بر کاوش تاکید فراوان شده است. پیامبر نیز فرمود: به دنبال علم بروید حتی اگر در چین باشد(سعیدی کیا،251:1385). بنابراین در فرهنگ دین مبین اسلام، با پذیرش عناصر فرهنگ های دیگر به شرط سازنده بودن هیچ مخالفتی وجود ندارد.

در هر جامعه ای ارزش ها شکل دهندة رفتار افراد در جامعه هستند. ارزش ها مشخص می سازند که انجام چه عملی

و یا حتی چه نوع تفکری درست بوده و کدام یک نادرست است. آنچه که ارزش های یک جامعه را تعیین می کند، ایدئولوژی حاکم بر جامعه است.

ایدئولوژی سیستمی از ایده ها و قضاوت های روشن و صریح و عموماً سازمان یافته ای است که موقعیت یک گروه ، یا جامعه را توجیه و تفسیر و تشریح می نماید . این سیستم با الهام ، تاثیر پذیری شدید ارزشها ، جهت یابی معین و مشخصی را برای کنش های اجتماعی آن گروه یا جامعه پیشنهاد می نماید و ارائه می دهد . بنابراین براساس تعریف فوق ایدئولوژی در درون فرهنگ به عنوان مجموعه ای کاملاً بهم پیوسته ، هماهنگ و سازمان یافته از ادراکات و ارائه کننده نظرات محسوب می گردد و به همین دلیل می توان از آن به عنوان یک سیستم نام برد(بهنیا،1382)[26].

ایدئولوژی مفهوم پیچیده ای دارد، در شکل اصلی اش مجموعه ای از ایده ها و اعتقادات است که موضوعی را ترویج می کند[27]. ایدئولوژی، جهان بینی یا چهارچوب ذهنی ما است[28]. به عبارت دیگر، دانش یا اعتقاداتی که توسط یک جامعه گسترش یافته و به عنوان بخشی از ارزش ها پذیرفته شده است[29]. یعنی ایده ها، اعتقادات و هنجارهای خاص یک جامعه در یک دوره زمانی معین[30]. آنچه از این تعریف استنباط می شود این است که ایدئولوژی پدیده ای قطعا ثابت نیست و در صورت عدم پاسخگویی به نیازهای جامعه حذف خواهد شد.  سایت "مرکز تاریخی[31]" آمریکا ایدئولوژی را به صورت زیر تعریف کرده است: مجموعه اعتقادات و اهداف اجتماعی و سیاسی که تصمیمات و اقدامات گروه یا جامعه ای را شکل می دهد[32].

می توان از این تعریف ها چنین نتیجه گرفت که ایدئولوژی یا اعتقادات یک جامعه مجموعه اصول، باورها، ارزش ها و رفتارهایی است که بافت کلی جامعه را در جهت خاصی هدایت می کند، بدین مفهوم که به برخی از اعمال مشروعیت می دهد و برخی دیگر را مردود می شمارد، برخی از ایده ها را تشویق می کند و برخی دیگر را منع. ایدئولوژی یک قانون نیست، عرف است. اما این عرف در جامعه تا حد زیادی لازم الاجرا است. اعتقادات بستری برای فعالیت های اجتماعی هستند. هر فردی در زندگی جمعی خویش و حتی در بسیاری موارد زندگی شخصی اش به اصول اعتقادی و ارزشی جامعه وابسته است. این وابستگی به دو صورت است، یا هنجارهای اجتماعی فرد را وادار می کنند که علیرغم خواسته اش به شیوه خاصی عمل کند و یا فرد خود را متعهد به اجرای اصول می داند، یعنی مصلحت را در اجرای اصول می بیند. در هر صورت ارزش های اعتقادی یک جامعه تاثیر قابل ملاحظه ای بر رفتار جمعی و فردی یک جامعه دارند. یکی از این رفتارها، رفتار کارآفرینانه است. مطالعات نشان می دهد که برخی از اصول اجتماعی موجب ترویج و برخی دیگر سد راه کارآفرینی هستند. شناسایی اصول ارزشی جامعه کمک مهمی به رفع این معضل خواهد کرد.

اما دیدگاه اسلام در مورد کار و کارآفرینی چیست؟ آیا ارزش های اسلامی با گسترش کارآفرینی تعارضی دارند؟ در ادامه به بررسی دیدگاه اسلام می پردازیم.

 

امروزه تلاش بسیاری از مدیران سازمانی و همچنین روانشناسان متمرکز بر این است که حس اعتماد به نفس را در انسان برانگیزانند، چون اعتماد به نفس را محرکی مهم برای تلاش فرد عنوان می کنند. دین اسلام با تاکید بر عمل فرد این احساس را در فرد تثبیت می کند. در دین اسلام سرنوشت انسان را عمل او تشکیل می دهد. یعنی هر چه هست عمل است و سعادت بشر در گرو عمل اوست. قرآن کریم می فرماید: برای بشر جز آنچه که کوشش کرده است هیچ چیز وجود ندارد[33]. این تعلیم یکی از بزرگترین تعلیمات برای حیات یک ملت است. اگر ملتی بداند که خودش باید سرنوشتش را تعیین کند، وابسته به تلاش خویش می شود. و متوجه می شود که هیچ چیز شرایط را به نفع وی تغییر نمی دهد مگر سعی و کوشش خویش؛ و این عامل بزرگی برای پویایی و تلاش است. چنانکه ویل دورانت می گوید هیچ دینی به اندازه اسلام پیروانش را به قدرت فرا نخوانده است(سعیدی کیا،1385 : 255).

اما در عمل چگونه بوده ایم؟ دینی با این عظمت، امروز پیروانی ضعیف و عقب افتاده دارد. بسیاری از ممالک اسلامی در فقری وحشتناک بسر می برند، این در حالی است که بسیاری از این کشورهای فقیر مسلمان منابع طبیعی و موهبت الهی زیادی دارند. ریشه مشکل کجاست؟ به باور دانشمند فرزانه، اقبال لاهوری، نقص در تفکر مسلمین است. و گرنه ارزش ها و قوانین این دین بزرگ همگی حامی کار و تلاش و کسب ثروت است. برداشت های غلط و دیدگاه نادرست ما نسبت به این ارزش ها موجب شده است که کارآفرینی در جوامع اسلامی ضعیف باشد.

برداشت ما از دین تقدیر گرایی است. بر این اساس سرنوشت انسان نه در اختیار او بلکه وابسته به تقدیر است. بسیاری از تلاش ها تحت عنوان دخالت در امور خدا باطل و مردود شمرده می شود. این نگرش نه تنها محرکی برای کار و تلاش نخواهد بود، بلکه به عنوان مانعی بزرگ در مقابل آن است.

در اسلام بر توکل تاکید فراوان شده است. بعضی از مسلمانان توکل را چنان می پندارند که باید کارهها را به خدا واگذار کرد، و به تلاش خود نباید دل بست. در واقع در هر کاری که نخواهند خود تلاش کنند و یا آن را تا حدی بیشتر از توان خود و مشکل بپندارند، با توکل کردن بر خدا، عاقبت آن را به خدا واگذار می کنند. در صورتی که توکل در اسلام مفهومی پویا دارد. یعنی هر جا که قرآن می خواهد انسان را وادار به انجام کاری بکند و ترس و بیم را از او بگیرد، بحث توکل به خدا را بیان می کند. فلسفه توکل این است که در محیطی پر از ابهام و مخاطره، به جای تسلیم شدن و پا پس کشیدن، باید با توکل بر خدا نهایت سعی و تلاش خویش را بکند. اعتقاد به توکل در مفهوم صحیح آن به رشد کارآفرینی کمک زیادی می کند، زیرا همانطور که پیش تر ذکر شد کارآفرینی متضمن ریسک پذیری است و اعتقاد به توکل، به فرد کمک می کند که با توکل بر خدا خطرها را پذیرفته و با درایت و دوراندیشی مسیرهای پر ابهام را درنوردد(سعیدی کیا،1385 :256-255).

 

 

در باور عامیانه انسان زاهد و پارسا به کسی گفته  می شود که به حداقل دارایی دنیا بسنده کرده و اصطلاحا قناعت پیشه کند. در این دیدگاه افرادی که سعی دارند از دنیا و تعلقات آن هر چه بیشتر فاصله بگیرند زاهد نامیده می شوند. یعنی ثروت و ثروت اندوزی ذاتاً امر ناپسند و مطرودی تلقی می گردد. اما باید گفت که اسلام با چه ثروتی مخالف است، ثروت نامشروع یا هر ثروتی؟ بر اساس اسلام هر ثروتی که موجب اذیت و آزار دیگران شود، و یا اینکه منشاء ثروت، شیوه کسب آن، راههای خرج آن نادرست و زیان آور باشد ناپسند تلقی می گردد. و گرنه اسلام با ثروت و ثروت اندوزی نه تنها مخالفتی ندارد بلکه شدیدا از آن حمایت و پشتیبانی می کند. آموزه های این دین مبین هرگز بر گوشه نشینی و عزلت تاکید نکرده اند. بی شک، سازنده دانا این نعمت ها را بیهوده  و به عبث نیافریده است، هدف نهایی از وجود همه آنها خدمت به بشریت است. در بیانی منطقی تر، می توان گفت که عدم استفاده از این نعمت ها همچون استفاده ناصحیح از آنها خطایی بزرگ و امری ناپسند عنوان می گردد. بنابراین فرد معتقد همیشه تلاش خواهد کرد که از نعمت های الهی به شیوه ای صحیح، بیشترین استفاده را بکند.

زهد در اسلام بیانگر همان اخلاق کارآفرینی است، یعنی کسب منافع خویش به شرط عدم لطمه زدن به دیگران، بنابراین آنچه در اسلام تاکید می گردد ثروت ستیزی نیست بلکه اجتناب از کسب ثروت نامشروع و زیان آور برای جامعه و رعایت اخلاق کارآفرینی است.

در پژوهشی که نگارنده انجام داد یکی از مشکلاتی که کارآفرینان بر آن تاکید داشتند نرخ بهره بالای وام های بانکی بود. در کشورهای توسعه یافته به منظور توسعه کارآفرینی وام های با بهره پایین و یا بدون بهره ارائه می دهند. این موارد بیانگر اهمیت قابل ملاحظه و نقش موثر پایین بودن نرخ بهره و یا عدم وجود بهره در وام های کارآفرینی برای توسعه و ترویج کارآفرینی است. در اسلام نیز بر ممنوعیت بهره تحت عنوان ربا تاکید بسیار زیادی شده است. واضح است ممنوعیت بهره در اسلام نه تنها با توسعه کارآفرینی و در نتیجه ایجاد توسعه در کشور ناسازگاری ندارد، بلکه تاثیر قابل توجهی در توسعه خواهد داشت.

براساس آنچه که گفته شد می توان نتیجه گرفت که موازین و اصول اسلامی با کارآفرینی نه تنها هیچ گونه تعارضی ندارد بلکه آن را تشویق و ترغیب می کند. اما تفسیرهای نادرست موجب شده است که سدهای زیادی در مقابل کارآفرینی به وجود آید. نقش آموزه های اسلام در رشد کارآفرینی و در نتیجه ایجاد توسعه در الگوی زیر نشان داده شده است.

    سالارزا، ملیتو، اس .(1376). "مقدمه ای به کارآفرینی و تحقیق و توسعه سازمان ها  و بنگاههای کوچک" ، با همکاری انستیتو صنایع کوچک دانشگاه فیپلین، ترجمه سیامک نطاق، تهران، انتشارات بصیر، چاپ اول.
    سعیدی کیا، مهدی .(1385). " اصول و مبانی کارآفرینی" ، تهران، انتشارات کیا، چاپ چهارم.
    کوراتکو، دانلد اف؛ هاجتس، ریچارد ام. (1381). "نگرش معاصر بر کارآفرینی" ، ترجمه ابراهیم عامل مهرابی، مشهد، انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد، چاپ اول

 

    Chen, Jin ; Zhu, Zhaohui ; Anquan, Wang .(2005). "A system model for corporate entrepreneurship" , International Journal of Manpower, vol. 26, no.6, pp. 529-543
    Hannafey, Francis T. (2003). “Entrepreneurship and Ethics: A Literature Review”, Journal of Business Ethics, No.46, pp.99–110.
    Hulbert, Carig .(2002). "Entrepreneurship in Today's Power Industry" , World Energy, vol.5, No.3, pp.157-160
    Lin, Bou-Wen; Li, Po-Chien; Chen, Ja-Shen .(2006). " Social capital, capabilities, and entrepreneurial strategies: a study of Taiwanese high-tech new ventures" , Technological Forecasting & Social Change, No.73, pp.168–181
    Matlay, Harry .(2005). "Viewpoint Researching entrepreneurship and education, Part1: what is entrepreneurship and does it matter?" Education + Training, vol. 47, no. 8/9, pp. 665-677
    Mohanty, Sangram Keshari .(2006). "Fundamentals of Entrepreneurship" , Second Printing, Prentic Hall of India private Limited, New Delhi.
    Morrison, Alison .(2000). "Entrepreneurship: what triggers it?" International Journal of Entrepreneurial Behavior & research, vol.6, no.2, pp.59-71, MCB University Press
    Nandan, H. (2007). "Fundamentals of Entrepreneurship" , Prentic-Hall of India Privat Limited, newDelhi
    Wennekers, Sander; Thurik, Roy .(1999). " Linking Entrepreneurship and      Economic Growth" , Small Business Economics, No. 13: 27–55, 1999.
    Zhao, Fang .(2005). "Exploring the synergy between entrepreneurship and innovation" , International Journal of Entrepreneurial Behavior & research, vol.11, no.1, pp.25-41

 

    www.daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php
    www.school-portal.co.uk/GroupHomepage.asp
    www.englishbiz.co.uk/grammar/main_files/definitionsa-m.htm
    www.darkwing.uoregon.edu/~mmoss/GLOSSARY.HTM
    www.lancs.ac.uk/staff/mladww/fren233/233%20cinematic%20terms.doc
    www.historycentral.com/Civics/I.html

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Role of Islamic culture and values in foster entrepreneurship and create development

 

 

 

H. Salarzehy PhD

 

 

 

J. Hashemi

 

 

 

 

 

 

Abstract:

Nowadays, the many of world countries and thoughtful accepted Schumpeter said means entrepreneurship is development motor; and policy makers trying to profit by it in create development and welfare. One of important factors which effect on foster entrepreneurship and creat development is entrepreneurial cultural environment. This article surveying that are Islamic culture and values associated by entrepreneurship or no?

Key word: Development, Entrepreneurship, Islamic culture and values

 

 

 

[1] - Wennekers and Thurik

[2] - Hannafey

[3] - Mohanty

[4] - Nandan

[5]- Carig Halbert

[6] - Matlay

[7] - Schumpeter

[8] - Chen et al

[9] - Matlay

[10] - Kolveried & Obloj

[11] - Abetti

[12] - Lin et al

[13] - Richard O. Mason

[14] - Joynt and Warner

[15] - Pro-entrepreneurship

[16] - Bateman

[17] - Morrison

[18] - Tayeb

[19] - Power distance

[20] - Uncerteinty avoidace

[21] - Individulism

[22] - Masculinity

[23] - Zhao

[24] - Long-term orientation

[25] - Conducive

[26] - www.daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php

[27] - www.school-portal.co.uk/GroupHomepage.asp

[28] - www.englishbiz.co.uk/grammar/main_files/definitionsa-m.htm

[29] - www.darkwing.uoregon.edu/~mmoss/GLOSSARY.HTM

[30] - www.lancs.ac.uk/staff/mladww/fren233/233%20cinematic%20terms.doc

[31] - History Central

[32] - www.historycentral.com/Civics/I.html

[33] - «و ان لیس للانسن الا ما سعی» سوره نجم، آیه 39

    سالارزا، ملیتو، اس .(1376). "مقدمه ای به کارآفرینی و تحقیق و توسعه سازمان ها  و بنگاههای کوچک" ، با همکاری انستیتو صنایع کوچک دانشگاه فیپلین، ترجمه سیامک نطاق، تهران، انتشارات بصیر، چاپ اول.
    سعیدی کیا، مهدی .(1385). " اصول و مبانی کارآفرینی" ، تهران، انتشارات کیا، چاپ چهارم.
    کوراتکو، دانلد اف؛ هاجتس، ریچارد ام. (1381). "نگرش معاصر بر کارآفرینی" ، ترجمه ابراهیم عامل مهرابی، مشهد، انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد، چاپ اول

 

    Chen, Jin ; Zhu, Zhaohui ; Anquan, Wang .(2005). "A system model for corporate entrepreneurship" , International Journal of Manpower, vol. 26, no.6, pp. 529-543
    Hannafey, Francis T. (2003). “Entrepreneurship and Ethics: A Literature Review”, Journal of Business Ethics, No.46, pp.99–110.
    Hulbert, Carig .(2002). "Entrepreneurship in Today's Power Industry" , World Energy, vol.5, No.3, pp.157-160
    Lin, Bou-Wen; Li, Po-Chien; Chen, Ja-Shen .(2006). " Social capital, capabilities, and entrepreneurial strategies: a study of Taiwanese high-tech new ventures" , Technological Forecasting & Social Change, No.73, pp.168–181
    Matlay, Harry .(2005). "Viewpoint Researching entrepreneurship and education, Part1: what is entrepreneurship and does it matter?" Education + Training, vol. 47, no. 8/9, pp. 665-677
    Mohanty, Sangram Keshari .(2006). "Fundamentals of Entrepreneurship" , Second Printing, Prentic Hall of India private Limited, New Delhi.
    Morrison, Alison .(2000). "Entrepreneurship: what triggers it?" International Journal of Entrepreneurial Behavior & research, vol.6, no.2, pp.59-71, MCB University Press
    Nandan, H. (2007). "Fundamentals of Entrepreneurship" , Prentic-Hall of India Privat Limited, newDelhi
    Wennekers, Sander; Thurik, Roy .(1999). " Linking Entrepreneurship and      Economic Growth" , Small Business Economics, No. 13: 27–55, 1999.
    Zhao, Fang .(2005). "Exploring the synergy between entrepreneurship and innovation" , International Journal of Entrepreneurial Behavior & research, vol.11, no.1, pp.25-41

 

    www.daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php
    www.school-portal.co.uk/GroupHomepage.asp
    www.englishbiz.co.uk/grammar/main_files/definitionsa-m.htm
    www.darkwing.uoregon.edu/~mmoss/GLOSSARY.HTM
    www.lancs.ac.uk/staff/mladww/fren233/233%20cinematic%20terms.doc
    www.historycentral.com/Civics/I.html

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Role of Islamic culture and values in foster entrepreneurship and create development

 

 

 

H. Salarzehy PhD

 

 

 

J. Hashemi

 

 

 

 

 

 

Abstract:

Nowadays, the many of world countries and thoughtful accepted Schumpeter said means entrepreneurship is development motor; and policy makers trying to profit by it in create development and welfare. One of important factors which effect on foster entrepreneurship and creat development is entrepreneurial cultural environment. This article surveying that are Islamic culture and values associated by entrepreneurship or no?

Key word: Development, Entrepreneurship, Islamic culture and values

 

 

 

[1] - Wennekers and Thurik

[2] - Hannafey

[3] - Mohanty

[4] - Nandan

[5]- Carig Halbert

[6] - Matlay

[7] - Schumpeter

[8] - Chen et al

[9] - Matlay

[10] - Kolveried & Obloj

[11] - Abetti

[12] - Lin et al

[13] - Richard O. Mason

[14] - Joynt and Warner

[15] - Pro-entrepreneurship

[16] - Bateman

[17] - Morrison

[18] - Tayeb

[19] - Power distance

[20] - Uncerteinty avoidace

[21] - Individulism

[22] - Masculinity

[23] - Zhao

[24] - Long-term orientation

[25] - Conducive

[26] - www.daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php

[27] - www.school-portal.co.uk/GroupHomepage.asp

[28] - www.englishbiz.co.uk/grammar/main_files/definitionsa-m.htm

[29] - www.darkwing.uoregon.edu/~mmoss/GLOSSARY.HTM

[30] - www.lancs.ac.uk/staff/mladww/fren233/233%20cinematic%20terms.doc

[31] - History Central

[32] - www.historycentral.com/Civics/I.html

[33] - «و ان لیس للانسن الا ما سعی» سوره نجم، آیه 39

تعداد بازدید : 93

ارسال نظر

سوال امنیتی : مجموع دو عدد 6 و 4 =