نوع شناسی سیستم های اطلاعات

  • نام نویسنده
  • تاریخ
نوع شناسی سیستم های اطلاعات

در این مقاله چارچوبی برای دسته بندی سیستم های اطلاعات ارائه می شود. تعریف سیستم اطلاعات، نوع شناسی بنا شده از سیستم های اطلاعات، دسته بندی سیستم های اطلاعات بر اساس پشتیبانی ارائه شده، دسته بندی سیستم های اطلاعات بر اساس محتوای اطلاعات، دسته بندی سیستم های اطلاعات بر اساس حوزه، تقسیم بندی سیستم های اطلاعات بر اساس روش پیاده سازی، نوع شناسی سیستم های اطلاعات سازمانی، دسته بندی سیستم های اطلاعات سازمانی بر اساس سطح سازمانی، دسته بندی سیستم های اطلاعات سازمانی بر اساس حوزه وظیفه ای، دسته بندی سیستم های اطلاعات بر اساس فعالیت پشتیبانی شده رئوس مطالب این مقاله را تشکیل می دهند.

 

نویسنده : امیدوار، مجید

تعاریف متعددی از سیستم اطلاعات در رشته هایی مانند مدیریت، علوم کامپیوتر، مهندسی نرم افزار، و علوم کتابداری و اطلاع رسانی ارائه شده است. تعریف آمده در واژه نامه انجمن کتابداری آمریکا (یانگ1 1983) تعریفی جامع از سیستم های اطلاعات است که در این مقاله استفاده می شود:

«یک سیستم کامل طراحی شده برای تولید، جمع آوری، سازماندهی (پردازش)، ذخیره، بازیابی و اشاعه اطلاعات در یک مؤسسه، سازمان یا هر حوزه تعریف شده دیگر از جامعه».

بر اساس این تعریف، سیستم های اطلاعات محدود به سازمان ها نمی شوند و می توانند در محدوده ای وسیع تر از سازمان، به عنوان مثال یک شهر نیز موضوعیت یابند.

در این نوع شناسی، سیستم های اطلاعات بر اساس وجوه زیر دسته بندی می شوند:

 

پشتیبانی ارائه شده توسط سیستم های اطلاعات؛

محتوای اطلاعات پردازش شده در سیستم های اطلاعات؛

حوزه سیستم های اطلاعات؛ و

روش پیاده سازی سیستم های اطلاعات.

عموماً سیستم های اطلاعات به عنوان ابزاری برای پشتیبانی های زیر توسعه می یابند:

 

پشتیبانی اطلاعاتی؛ ارائه پشتیبانی برای دریافت، ذخیره، فیلتر و ردیابی کردن اطلاعات.

پشتیبانی تصمیم گیری؛ استفاده از اطلاعات برای پشتیبانی هوشمند برای رسیدن به تصمیماتی در خصوص مسائل نیمه ساخت یافته یا ساخت نیافته.

پشتیبانی ارتباطی؛ ارائه پشتیبانی برای به اشتراک گذاشتنن یا تبادل اطلاعات بین کاربران (منتزاس2  1995).

سیستم های اطلاعات معمولاً یکی از پشتیبانی های فوق را ارائه می کنند اما ممکن است که یک سیستم اطلاعات خاص بیش از یکی از پشتیبانی های فوق را ارائه نماید.

سیستم های اطلاعات با توجه به محتوای اطلاعات پردازش شده می توانند در قالب دسته های زیر تفکیک شوند:

 

سیستم های اطلاعات وظیفه محور: این سیستم ها برای پردازش اطلاعات تبادلات، عملیات و عملکرد سیستم بکار می روند. این سیستم ها برای کمک به کاربران در اجرای کارها و وظایفشان طراحی می شوند.

سیستم های اطلاعات موضوع محور: این نوع سیستم های اطلاعات برای اطلاعات یک موضوع توسعه می یابند و انواع مشخصی از اطلاعات آن موضوع را به کاربران ارائه می کنند (الگندی3  2003).

منشأ سیستم های اطلاعات سازمان ها بوده اند اما حوزه عمل آنها به سطوح بین سازمانی و جامعه نیز گسترش یافته است. به خاطر مشخصه های متفاوت این حوزه ها، اصول و روش های متفاوتی هنگام توسعه سیستم های اطلاعات در این حوزه ها باید در نظر گرفته شود. بنابراین در نوع شناسی ارائه شده در اینجا، سطوح زیر در نظر گرفته می شوند:

 

سازمانی

بین سازمانی

اجتماعی

بر اساس رویکردهای توسعه و فناوری های سیستم های اطلاعات، پیاده سازی می تواند در وجوه زیر در نظر گرفته شود:

 

رسمیت: سیستم های اطلاعات رسمی در مقابل غیررسمی. سیستم های اطلاعات رسمی بر اساس رویه های طراحی شده برای آنها عمل می کنند. سیستم های اطلاعات غیررسمی هیچ گونه رویه طراحی شده ندارند و بر اساس ارتباط کاربران و الگوهای پیچیده رفتاری عمل می  کنند.

ماشینی بودن: سیستم های اطلاعات دستی در مقابل رایانه ای. سیستم های اطلاعات رایانه ای، سیستم هایی هستند که فناوری رایانه را برای انجام همه یا بخشی از کارهای در نظر گرفته شده بکار می گیرند.

ذخیره داده ها: سیستم های اطلاعات دارای پایگاه داده ها در مقابل بدون پایگاه داده ها. سیستم های دارای پایگاه داده ها یک سیستم مدیریت پایگاه داده ها را برای ذخیره و مدیریت داده ها بکار می گیرند. این سیستم ها مبتنی بر یک مدل داده ها هستند. سیستم های اطلاعات بدون پایگاه داده ها شامل سیستمی از پرونده ها و مجموعه مستندات هستند. این سیستم ها معمولاً مبتنی بر یک مدل استاندارد نیستند و معمولاً زبان جستجو ندارند.

معماری: یک رایانه شخصی مستقل در مقابل یک سیستم اطلاعات توزیع شده یا شبکه ای.

روش پردازش: گسسته4  در مقابل پیوسته5  یا تعاملی؛ پردازش دسته ای6  در مقابل پردازش در زمان حقیقی7  .

این دسته بندی اگرچه دید سودمندی از پیاده سازی سیستم های اطلاعات ارائه می کند اما به میزان سه دسته بندی اول اهمیت ندارند زیرا امروزه بیشتر سیستم های اطلاعات، رسمی، رایانه ای، دارای پایگاه اطلاعات، شبکه ای، پیوسته و در زمان حقیقی هستند.

سیستم های اطلاعات سازمانی شامل چند نوع سیستم اطلاعات متفاوت در حوزه سازمان هستند که تمام آنها وظیفه محورند. این سیستم های اطلاعات را می توان بر اساس موارد زیر دسته بندی کرد:

 

سطح سازمانی

حوزه وظیفه ای

فعالیت پشتیبانی شده

3-5-1- دسته بندی سیستم های اطلاعات سازمانی بر اساس سطح سازمانی

نیروی انسانی یک سازمان در حوزه و سطوح متفاوت از عملیات و مسئولیت کار می کنند، عهده دار وظایف متفاوتی هستند و سیستم های اطلاعات سازمانی متفاوتی را بکار می گیرند. سطوح سازمانی زیر می توانند در دسته بندی سیستم های اطلاعات سازمانی استفاده شوند:

 

سطح اداری: کارمندان اداری دسته بزرگی از کارمندان را تشکیل می دهند که مدیران را در تمام سطوح پشتیبانی می کنند. بین این کارمندان، آنهایی که اطلاعات را استفاده و پردازش می کنند یا اشاعه می دهند داده ورزان8  خوانده می شوند. داده ورزان شامل دفتر داران و منشی ها می شوند که با واژه پردازها و پرونده های الکترونیک کار می کنند.

سطح عملیاتی: مدیران عملیاتی یا خط مقدم با عملیات روزانه سازمان درگیرند، تصمیم های معمول و مشخصی را اتخاذ می کنند و با فعالیت هایی مانند برنامه ریزی کوتاه مدت، سازماندهی و کنترل درگیرند.

سطح دانش  ورزی9  : این دسته به عنوان مشاوران و معاونان مدیریت میانی و عالی ایفای نقش می کنند و اغلب متخصصان موضوعی هستند. خیلی از این متخصصان به عنوان دانش ورز10  دسته بندی می شوند، افرادی که به عنوان بخشی از کارشان، اطلاعات و دانش تولید می کنند و در سازمان بکار می گیرند.

سطح تاکتیکی: مدیران میانی که با برنامه  ریزی کوتاه مدت یا میان مدت، سازماندهی و کنترل سروکار دارند.

سطح استراتژیک: مدیران عالی یا استراتژیک که تصمیماتی اتخاذ می کنند که مربوط به شرایطی است که می تواند جهت و سمت و سوی سازمان را تغییر دهد.

سیستم های اطلاعات استفاده شده در هر یک از این سطوح، ویژگی ها و کاربردهای خاص خود را دارد و قابل استفاده در سطح مربوطه می باشد.

 

3-5-2- دسته بندی سیستم های اطلاعات سازمانی بر اساس حوزه وظیفه ای

سیستم های اطلاعات می توانند در وظایف مختلف یک سازمان بکار گرفته شوند. سیستم های اطلاعات استفاده شده در هر حوزه وظیفه ای دارای مشخصه های مشترکی هستند بطوری که می توانند بر اساس حوزه وظیفه ای دسته بندی شوند. هر سازمان دارای دو حوزه وظیفه ای عمده است: صف و ستاد. وظایف صف آنهایی هستند که اهداف اصلی سازمان را تأمین می کنند. وظایف ستاد از وظایف صف پشتیبانی می کنند. حوزه های وظیفه ای صف سازمانها متفاوت از یکدیگرند، اما تمام سازمانها دارای نوعی از وظیفه مربوط به حسابداری، مالی، فروش و بازاریابی، و منابع انسانی به عنوان حوزه های وظیفه ای ستاد هستند. سیستم های اطلاعات استفاده شده در هر حوزه ستادی از اصول و فنون مشترکی تبعیت می کنند که از سیستم های اطلاعات در دیگر حوزه ها متفاوتند.

 

3-5-3- دسته بندی سیستم های اطلاعات بر اساس فعالیت پشتیبانی شده

بیشتر منابع علمی در خصوص سیستم های اطلاعات، سیستم های اطلاعات سازمانی را بر اساس نوع فعالیت مورد پشتیبانی دسته بندی می کنند. موارد زیر انواع کلی سیستم های اطلاعات هستند که پشتیبانی مشخصی در سازمان ارائه  می کنند:

 

سیستم های پردازش مبادلات11  : سیستم های اطلاعات که از طریق رویه ها و پردازش اطلاعات بر فعالیت های روزانه و تبادلات سازمان کنترل عملیاتی اعمال می کنند.

سیستم های اطلاعات مدیریت12  : نوعی از سیستم های اطلاعات رایانه ای که معمولاً داده های داخل سازمان را از سیستم های پردازش مبادلات گرفته و خلاصه سازی معناداری از آنها را در قالب گزارش های مدیریت برای پشتیبانی وظایف مدیریت در یک سازمان ارائه می کنند.

سیستم های اطلاعات اجرایی13  : سیستم اطلاعات مدیریت طراحی شده برای جمع  آوری، تحلیل و خلاصه سازی اطلاعات سازمانی داخلی و خارجی کلیدی به منظور کمک به مدیران ارشد و تصمیم گیران.

سیستم های پشتیبان تصمیم گیری14  : نوعی از سیستم اطلاعات رایانه ای که در تصمیم گیری در خصوص تصمیم هایی که نیازمند مدلسازی، فرمولبندی، محاسبات، مقایسات، و انتخاب بهترین یا نمایش پیامدهای محتمل برخی از اقدامات هستند به مدیران کمک می کنند.

سیستم های پشتیبان اجرایی15  : معمولاً به سیستمی گفته می شود که مجموعه ای از قابلیت های وسیع تر از سیستم های اطلاعات اجرایی شامل پشتیبانی برای ارتباطات الکترونیک (به عنوان مثال پست الکترونیک، کنفرانس رایانه ای و واژه پرداز)، قابلیت های تحلیل داده ها (به عنوان مثال صفحه گسترده، زبان جستجو، . . .) و ابزار سازماندهی و برنامه ریزی (به عنوان تقویم الکترونیک و . . .) دارد. بنابراین سیستم های پشتیبان اجرایی دارای ویژگی هایی برای پشتیبانی های اطلاعاتی و ارتباطی علاوه بر پشتیبانی تصمیم گیری است.

سیستم های خبره16  : نوعی از سیستم اطلاعات رایانه ای که اطلاعاتی راجع به دانش یا مهارت یک فرد خبره جمع آوری می کند و مانند او نتایج مورد نظر را ارائه می نماید.

سیستم های اتوماسیون اداری17  : سیستم های رایانه ای که برای انجام خیلی از وظایف اداری معمول مانند حروفچینی، صورتحساب تهیه کردن و نقل و انتقالات مستندات استفاده می شوند.

سیستم های دانش ورزی18  : در تولید و بکارگیری دانش جدید در سازمان به دانش ورزان ماهر کمک می کنند. سیستم های طراحی با استفاده از رایانه که توسط طراحان محصول استفاده می شود نه تنها به آنها اجازه می دهد که به سادگی تغییرات مورد نظر را بدون دوباره رسم کردن شکل ها اعمال کنند بلکه آنها را قادر می سازد که محصول را بدون ساخت نمونه های فیزیکی تست کنند.

 - Elgendy, H. 2003.Development and implementation of planning information systems in collaborative spatial planning processes. http://www.ubka.uni-karlsruhe.de/cgi-bin/psview?document=/2003/bau-geo/8&search=/2003/bau-geo/8

 - Mentzas, G. 1995. A functional taxonomy of computer based information systems. International Journal of Information Management 14(6) 397-410.

 - Young, H. ed. 1983. The ALA Glossary of Library and Information Science. Chicago: American Library Association.

 

1. Young

 

2. Mentzas

 

3. Elgendy

 

4. offline

 

5. online

 

6. batch processing

 

7. real-time processing

 

8. data work

 

9. knowledge work

 

10. knowledge worker

 

11. Transaction Processing Systems (TPS)

 

12. Management Information Systems (MIS)

 

13. Executive Information Systems (EIS)

 

14. Decision Support Systems (DSS)

 

15. Executive Support Systems (ESS)

 

16. Expert Systems (ES)

 

17. Office Automation Systems (OAS)

 

18. Knowledge Work Systems (KWS)

 

 1. سیستم های اطلاعات (Information Systems)

 

تعریف : یک سیستم کامل طراحی شده برای تولید، جمع آوری، سازماندهی، ذخیره، بازیابی و اشاعه اطلاعات در یک مؤسسه، سازمان یا هر حوزه تعریف شده دیگر از جامعه.

 

شرح : اطلاعات منبعی ضروری برای انجام عملیات و مدیریت سازمانهاست. موجودی انبار، تعداد اقلام خریداری شده یا فروخته شده، میزان بودجه و مقادیر تخصیص یافته آن، مدت زمان تولید محصول، مشخصات نیروی انسانی و . . . ا....

 

 2. سیستم های اطلاعات حسابداری (Accounting Information Systems)

 

تعریف : گونه ای از سیستم های اطلاعات سازمانی که اطلاعات مالی حسابها را جمع آوری و پردازش کرده و گزارش هایی از آن حسابها برای استفاده مدیریت تولید می کند.

 

 3. سیستم های اطلاعات رایانه ای (Computer Information Systems)

 

تعریف : سیستم های اطلاعات که به طور کامل یا تا حدی از رایانه استفاده می کنند سیستم های اطلاعات رایانه ای گفته  می شوند.

 

شرح : سیستم های اطلاعات که از رایانه استفاده می کنند. امروزه بیشتر سیستم های اطلاعات، رایانه ای هستند و استفاده از رایانه در پیاده سازی آنها امری اجتناب ناپذیر است.

 

 4. سیستم های اطلاعات سازمانی (Organizational Information Systems)

 

تعریف : سیستم های اطلاعات که برای اطلاعات سازمانی و در سطح سازمان استفاده می شوند.

 

 5. سیستم های اطلاعات مالی (Financial Information Systems)

 

تعریف : دسته ای از سیستم های پردازش مبادلات برای انجام امور مالی.

 

 6. سیستم های اطلاعات مبتنی بر وب (Web-based Information Systems)

 

تعریف : گونه ای از سیستم های اطلاعات رایانه ای که نرم افزار آن مبتنی بر محیط و فناوری وب است و کاربر در محیط وب با این سیستم های اطلاعات کار می کند.

 

 7. سیستم های اطلاعات مدیریت (Management Information Systems)

 

تعریف : نوعی از سیستم های اطلاعات رایانه ای که معمولاً داده های داخل سازمان را از سیستم های پردازش مبادلات گرفته و خلاصه سازی معناداری از آنها را در قالب گزارش های مدیریت برای پشتیبانی وظایف مدیریت در یک سازم....

 

شرح : سیستم اطلاعات مدیریت یکی از انواع سیستم های اطلاعات سازمانی است. نقش سیستم اطلاعات مدیریت پشتیبانی اطلاعاتی مدیریت است.

 

 8. سیستم های اطلاعات منابع انسانی (Human Resources Information Systems)

 

تعریف : یک سیستم اطلاعات برای جمع آوری، ذخیره، نگهداری، بازیابی داده های مورد نیاز یک سازمان از کارکنانش و هم چنین برای کمک به برنامه ریزی، امور اداری، تصمیم گیری و کنترل فعالیت های مدیریت منابع انسانی.

 

 9. سیستم های پردازش مبادلات (Transaction Processing Systems)

 

تعریف : سیستم های اطلاعات که از طریق رویه ها و پردازش اطلاعات بر روی فعالیت های روزانه و تبادلات سازمان، کنترل عملیاتی اعمال می کنند.

 

شرح : سیستم های پردازش مبادلات یکی از انواع سیستم های اطلاعات سازمانی هستند که سازمان را پشتیبانی اطلاعاتی می کنند. سیستم های پردازش مبادلات اصلی ترین سیستم های اطلاعات سازمانی هستند که بدون وجود آنها، ایجا....

 

 10. سیستم های مدیریت اسناد (Documents Management Systems)

 

شرح : سیستم مدیریت اسناد یکی از سیستم های پردازش مبادلات است. با استفاده از این سیستم، اسناد سازمانی (و ویرایش های مختلف آن) جمع آوری، سازماندهی و ذخیره می شوند و کاربران بر اساس سطوح دسترسی مجاز خود می توا....

 

 11. سیستم های مدیریت قراردادها (Contracts Management Systems)

 

شرح : سیستم مدیریت قراردادها یک سیستم پردازش مبادلات رایانه ای است که برای ثبت و ذخیره اطلاعات قرارداد ها، بازیابی آنها در مواقع موردنیاز، انجام عملیات مالی مربوط به قراردادها مانند تأمین اعتبار، صدور مجوز ....

تعداد بازدید : 452

ارسال نظر

سوال امنیتی : مجموع دو عدد 4 و 5 =